روانشناسی رشد یکی از شاخه های روانشناسی است که به چگونگی رشد و تغییر انسان در طول زندگی میپردازد و در واقع هدف بررسی رشد کودک از نظر روانشناسی بررسی دامنه تغییرات انسان در سه بعد شناختی، فیزیکی و عاطفی- اجتماعی می باشد و ما در این مقاله از راد تصمیم داریم در ارتباط با مراحل رشد کودک از نظر روانشناسی اطلاعات مفیدی در اختیار شما قرار دهیم.
اگر به روانشناس کودک نیاز داشتید، می توانید به بهترین روانشناس کودک در مشهد مراجعه کنید.
مراحل رشد کودک از نظر روانشناسان
ژان پیاژه به عنوان پدر روانشناسی رشد شناخته می شود و نظریه او مورد تایید تمام روانشناسان در ارتباط با مراحل رشد کودک از نظر روانشناسی است و به چهار مرحله زیر تقسیم می شود.
مرحله اول: رشد کودک از نظر روانشناسی نظریه پیاژه: مرحله حسی حرکتی
مرحله حسی حرکتی اولین مرحله رشد از نظر ژان پیاژه پدر روانشناسی رشد است و از تولد تا دو سالگی را شامل می شود. در مرحله حسی حرکتی همان گونه که از نام آن مشخص است کودک از طریق حواس و حرکات و رفتارهای خود دنیای اطراف را درک می کند و در واقع از طریق مکیدن و چنگ زدن و شنیدن صداها و نگاه کردن به اشیا و دیگر انسان ها شروع به یادگیری می کند.
درک قانون بقای اشیا یک دستاورد مهم در دوره حسی حرکتی است و در واقع کودک در این مرحله به این نتیجه می رسید که افراد و اشیا خارج از میدان دید او نیز وجود دارند این در صورتی است که در ماه های اول تولد به محدوده بین خود و محیط اطراف آگاه نبوده است و مادر را بخشی از خودش قلمداد می کرد و همین مسئله باعث می شد که دور شدن مادر از شروع چشمانش او را به گریه اندازد. در مرحله حسی حرکتی همچنین کودک وجه این مسئله می شود که می تواند با انجام یک سری کارها بر محیط تاثیر بگذارد به عنوان مثال می آموزد با گریه کردن می تواند نظر اطرافیان را جلب کند.
مرحله دوم: رشد کودک از نظر روانشناسی نظر ژان پیاژه: مرحله پیش عملیاتی
در این مرحله رشد کودک از نظر روانشناسی به زبان مسلط می شود و توانایی صحبت کردن با کمک واژهها را آغاز می کند ولی یادگیری کامل دستور زبان و انتقال مفاهیم همچنان نیازمند تمرین است. در مرحله پیش عملیاتی کودک از نمادها تصاویر و اشیا استفاده می کند و نیز به نقش بازی کردن علاقمند می شود. این مرحله همچنین مرحله خودمحوری کودک است یعنی اینکه او نمی تواند مسائل را از نگاه دیگران بیند و تنها روی خود و خواستههای خود متمرکز است.
مرحله سوم: رشد کودک از نظر روانشناسی پیاژه: مرحله عملیات عینی
در این مرحله که از ۷ سالگی تا ۱۲ سالگی ادامه می یابد تفکر منطقی کودک شکل می گیرد و یکی از این تفکرها فهم ثبات اشیا است یعنی کودک می تواند درک کند که اگر آب را از یک لیوان بزرگتر به یک لیوان کوچکتر انتقال دهیم میزان آن تغییر نخواهد کرد و در واقع تفکر کودک در این مرحله ه صورت تدریجی سازمان یافته می شود اما همچنان نمی تواند دنیای اطراف خود را به شکل انتزاعی درک نماید.
در مرحله عملیات عینی کودک منطق استقرایی دارد یعنی اینکه ز کنار هم گذاشتن جزئیات به اصول کلی میرسد. در این مرحله همچنین کودک می آموزد جهان را از زاویه نگاه دیگران ببیند و از خود محوری او تا حدودی کاسته می شود متوجه می شود که احساسات و خواسته هایش مخصوص خود او است و نه دیگران.
مرحله چهارم: رشد کودک از نظر روانشناسی ژان پیاژه: عملیات صوری
این مرحله از ۱۲ سالگی تا ۱۸ سالگی کودک را در بر میگیرد که در آن تفکر انتزاعی کودک شکل گرفته و به مرحله عملیات صوری معروف است. در این مرحله کودک با زبان به طور کامل آشنایی پیدا کرده برای رسیدن به اهداف غیر عینی خود نیز از آن استفاده می کند.
در مرحله عملیات صوری کودک پرسش های فلسفی و اخلاقی دارد نیز کنجکاو می شود در مورد یک سری مسائل اطلاعاتی کسب کند. در این مرحله تفکر انتزاعی به کودک اجازه می دهد که فرضیه سازی کرده و از فرضیه ها برای فهم دنیای اطراف خود استفاده نماید همچنین با منطق قیاس یعنی از کل به جز رسیدن شنا می شود. در این مرحله همچنین دک به آینده فکر کرده و برای آن برنامهریزی می کند.
مراحل رشد انسان از نظر سایر روانشناسان
به طور کلی روانشناسان دیگر ۷ مرحله زیر را برای رشد انسان از کودکی تا لحظه مرگ در نظر گرفتند
مرحله قبل از تولد
مرحله پیش رو از زمان انعقاد نطفه تا تولد نوزاد را در بر می گیرد و به طور میانگین ۳۸ هفته است و روانشناسان معتقدند که در این دوره نیز جنین علاوه بر رشد فیزیکی از محیط نیز به وسیله مادر تاثیر می پذیرند به عنوان مثال اگر روحیه مادر در این دوره بد باشد و به برخی ناراحتیها و افسردگی مبتلا شود بر روی جنین نیز چه از لحاظ روانی و چه از لحاظ رشدی تاثیر خواهد گذاشت و این مرحله به سه بخش تقسیم سلولی یا تخمکی مرحله رویانی و مرحله جنینی تقسیم می شود که در هر مرحله اتفاقات خاصی برای نطفه و جنین رخ می دهد.
مرحله نوزادی
همانگونه که می دانید منظور از مرحله نوزادی تولد کودک تا ۲ سالگی است که دو ماه اول آن وزاد به سرعت رشد می کند و تغییرات زیادی در او رخ می دهد و به طور کلی وزن او ه حدود ۳۴۰ گرم و قد او بین ۴۵ تا ۵۰ سانتی متر می رسد.
در مرحله نوزادی کودک نسبت به صدا و بوی مادر حساسیت نشان می دهد تا آنجا که ا صحبت کردن مادر سرش را به سمت او می چرخاند. لازم به ذکر است که بینایی نوزاد تنها قسمتی از بدن او است که در این مرحله کامل نشده است و تا تمام شدن دو سال ینایی او کامل می گردد.
مرحله کودکی
مرحله سوم از لحاظ روانشناسان مختلف مرحله کودکی است که به دو دسته کودکی اول یعنی از ۲ تا ۶ سالگی و کودکی دوم یعنی از ۷ تا ۱۲ سالگی تقسیم میشود و در این مرحله رشد شناختی و جسمانی کودک به سرعت پیش میرود. منظور از کودکی اول دو سالگی تا ۶ سالگی است که مهارتهای کلامی کودک شکل میگیرد با محیط ارتباط برقرار می کند و مهارت هایی مانند راه رفتن ایستادن نشستن و خزیدن را سب می کند و مهمترین چالش او درک تفاوت میان دختران و پسران است.
مرحله دوم دوره کودکی که از ۶ تا ۱۲ سالگی را در بر میگیرد رشد شناختی کودک به بالاترین حد خود میرسد توانایی استدلال منطقی و فضایی را کسب میکند در این دوره همچنین کودک مهارتهای اجتماعی خود را بهبود بخشیده و با همسالان ارتباط برقرار میکند. سخت کوشی و تلاش در دوره دبستان در برابر احساس حقارت از نظر اریک اریکسون روانشناس رشد از دیگر ویژگیهای مرحله دوم کودکی است.
مرحله نوجوانی
به طور کلی ۱۲ سالگی تا ۱۸ سالگی شامل این دوره است و در این مرحله شخص از کودکی فاصله گرفته و به یک شخص بزرگسال بدیل میشود و نیز به هویت که مهمترین بحران این دوره است، دست می یابد.
مرحله جوانی
پس از مرحله نوجوانی به مرحله جوانی میرسیم که شخص در این مرحله تصمیمهای مهم زندگی مانند تحصیل و انتخاب شغل و ازدواج را تجربه میکند از لحاظ روانی تغییرات بسیاری پشت سر میگذارد.
مرحله میانسالی
در مرحله میانسالی که از ۴۰ تا ۶۵ سالگی را در برمیگیرد و رشد شناختی تغییر کرده و مهارت هایی که نیاز به پردازش سریع اطلاعات دارند، اندکی با مشکل مواجه می گردد ولی قدرت استدلال منطقی و توانایی مدیریت و خلاقیت در این دوره زیاد میشود.
مرحله سالمندی
این مرحله همان گونه که از نام آن مشخص است مرحله سالخوردگی و پیری شخص را شامل می شود و آخرین مرحله رشد انسان است. در مرحله سالمندی قدرت جسم جسمانی و حتی شناختی فرد کاهش پیدا میکند و تواناییهای خود را کم کم از دست می دهد و فرد دورانی را که سپری کرده بازبینی کرده و حساس رضایت یا نارضایتی در او ایجاد می گردد که این احساس یا موجب حال مطلوب و وب او میگردد و یا ناامیدی و افسردگی او را به همراه خواهد داشت.
سوالات متداول
منظور از روانشناسی رشد چیست؟
روانشناسی رشد یک شاخه از روانشناسی است که مراحل مختلف رشد یک انسان را از دوره قبل از تولد تا قبل از مرگ یعنی پیری و کهنسالی را در بر میگیرد و تغییراتی که در این دوران اتفاق میافتد را بررسی میکند.
در زمینه رشد کودک از نظر روانشناسی چه کتابهایی وجود دارد؟
در این زمینه چندین کتاب تاکنون تالیف شده است که مهمترین آنها کتاب روانشناسی رشد نوشته لورا برک است که یحیی سید محمدی آن را در دو جلد ترجمه کرده است و با مطالعه آن میتوانید با مراحل رشد از نظر بسیاری از روانشناسان مانند پیاژه و اریکسون آشنا شوید. کتاب اصول تربیت فرزند نیز یکی دیگر از کتاب هایی است درباره رشد اطلاعات مفیدی در اختیار شما قرار میدهد.
