گفتار درمانی و کاردرمانی دو شاخه از روان درمانی هستند که برای بهبود بخشیدن به توانایی های حرکتی و ارتباطی توسط متخصصان روان درمانی برای مراجعان به کار گرفته میشود و ما در این مقاله از راد تصمیم داریم به فرق کاردرمانی با گفتار درمانی بپردازیم. چنانچه به گفتار درمانی یا کار درمانی نیاز داشتید، میتوانید به کاردرمانی در مشهد یا گفتار درمانی در مشهد کلینیک راد مراجعه کنید.
منظور از گفتار درمانی
گفتار درمانی یکی از شاخه های روان درمانی است که به کسانی که در صحبت کردن، بلعیدن یا تکان دادن اجزای صورت مشکل دارند کمک می کند تا بهبود یابند و در این روش شخص متخصص یا درمانگر پس از تشخیص مشکل مراجع با استفاده از تکنیک هایی مانند تمرینات گفتاری و بازی های کاربردی به مراجع کمک می کند تا مهارت های گفتاری زبانی خود را تقویت نماید.
منظور از کاردرمانی
کاردرمانی نیز یکی از روش های روان درمانی است که به شخص کمک می کند تا با انجام فعالیت های مفید روزانه توانایی های حرکتی خود را بهبود بخشیده و به اهداف خود دست یابد. در روش کاردرمانی متخصص کاردرمانگر به بررسی دقیق تاریخچه پزشکی مراجعه پرداخته و نیازها و مشکلات فردی او را شناسایی می کند سپس برنامه های لازم را با توجه به نیازهای او طراحی و اجرا می نماید. در کاردرمانی متخصص درمانگر به خانواده مراجعین نیز آموزش می دهد تا به آنها در انجام تمرینات و فعالیتها کمک کنند و محیط حمایتی برای آنها فراهم شود و در پایان نیز در صورت نیاز تغییرات لازم را انجام داده و برنامه های را برای اثربخشی بیشتر و بهتر به روز رسانی می کنند.
فرق کاردرمانی با گفتار درمانی
کاردرمانی و گفتاردرمانی هر دو از شاخههای مهم توانبخشی هستند و به بهبود کیفیت زندگی کودکان و بزرگسالان کمک میکنند، اما حوزه تمرکز، اهداف درمانی و روشهای اجرایی آنها با یکدیگر تفاوت دارد. بسیاری از والدین یا مراجعان هنگام انتخاب بین این دو روش دچار ابهام میشوند و نمیدانند برای مشکل فرزند یا عضو خانواده خود باید به کاردرمانگر مراجعه کنند یا گفتاردرمانگر.
شناخت تفاوت کاردرمانی و گفتاردرمانی باعث میشود تصمیمگیری دقیقتر و سریعتری داشته باشید. در ادامه، این دو روش درمانی را از جنبههای مختلف با هم مقایسه میکنیم تا بهتر مشخص شود هر کدام برای چه نوع مشکلاتی مناسبتر هستند.
تفاوت در هدف درمان
کاردرمانی (OT) با هدف افزایش استقلال فرد در انجام فعالیتهای روزمره طراحی میشود؛ یعنی فرد بتواند بهتر از پس کارهایی مثل لباس پوشیدن، غذا خوردن، نوشتن، بازی کردن، تعادل و هماهنگی حرکتی برآید. در مقابل، گفتاردرمانی (SLP) تمرکز اصلیاش روی بهبود ارتباط و عملکردهای گفتاری-زبانی است؛ مثل واضح صحبت کردن، درک و بیان زبان، و در بسیاری موارد بلع.
- هدف کاردرمانی: عملکرد بهتر در زندگی روزمره + مهارتهای حرکتی/حسی/شناختی مرتبط با عملکرد
- هدف گفتاردرمانی: ارتباط موثرتر + بهبود گفتار، زبان، صدا و بلع
تفاوت در نوع مشکلات قابل درمان
نوع مشکل تعیین میکند به کدام متخصص مراجعه کنید. کاردرمانی معمولاً با مشکلاتی سروکار دارد که به حرکت، مهارتهای دست، هماهنگی، پردازش حسی، توجه و اجرای فعالیت مربوط میشوند. گفتاردرمانی بیشتر برای مشکلات مرتبط با تلفظ، لکنت، زبان (درک/بیان)، صدا، و اختلالات بلع کاربرد دارد.
- کاردرمانی مناسبتر است برای: تأخیر حرکتی، ضعف عضلانی، مشکلات تعادل، بدخطی/ضعف نوشتن، مشکلات مهارتهای ظریف، مشکلات یکپارچگی حسی، دشواری در انجام کارهای روزمره
- گفتاردرمانی مناسبتر است برای: تأخیر گفتار، مشکل تلفظ حروف، لکنت، اختلالات زبان (جملهسازی/درک مطلب)، مشکلات صوتی (گرفتگی صدا)، اختلال بلع
تفاوت در گروه سنی مراجعان
هر دو حوزه هم برای کودکان و هم بزرگسالان کاربرد دارند، اما معمولاً «دلیل مراجعه» در سنین مختلف متفاوت است. کودکان بیشتر به خاطر تأخیر رشد، مشکلات یادگیری، اختلالات رشدی یا مشکلات گفتار مراجعه میکنند؛ در بزرگسالان نیز شرایطی مثل سکته مغزی، آسیب مغزی، بیماریهای نورولوژیک و آسیبهای جسمی میتواند نیاز به این درمانها را ایجاد کند.
- کاردرمانی در کودکان: تأخیر رشد حرکتی، مشکلات مهارتهای دستی، مشکلات توجه/حسی، دشواری در بازی و استقلال
- کاردرمانی در بزرگسالان/سالمندان: توانبخشی پس از سکته، آسیب دست، پارکینسون، دردها و محدودیتهای عملکردی
- گفتاردرمانی در کودکان: تأخیر گفتار و زبان، تلفظ، لکنت، مشکلات ارتباطی
- گفتاردرمانی در بزرگسالان/سالمندان: اختلالات گفتار پس از سکته، آفازی، مشکلات بلع، مشکلات صدا
تفاوت در روشها و تکنیکهای درمانی
روش درمان در کاردرمانی معمولاً «عملکردمحور» است؛ یعنی تمرینها حول انجام فعالیتهای واقعی زندگی (ADL) و مهارتهای پایهی لازم برای آن میچرخد. گفتاردرمانی نیز با تمرینهای هدفمند روی تولید صداها، ساختار زبان، روانی گفتار، تقویت عضلات گفتاری و گاهی درمانهای تخصصی بلع انجام میشود.
- تکنیکهای رایج در کاردرمانی: تمرین مهارتهای حرکتی ظریف/درشت، تمرینات تعادلی، یکپارچگی حسی، تقویت برنامهریزی حرکتی، آموزش فعالیتهای روزمره و اصلاح محیط
- تکنیکهای رایج در گفتاردرمانی: تمرین تلفظ و واجها، تمرین زبان (درک/بیان)، درمان لکنت، تمرینات تنفس و صوت، تمرینات دهانی-حرکتی و پروتکلهای درمان بلع
تفاوت در نتایج درمان و مهارتهای تقویتشونده
خروجی کاردرمانی معمولاً به شکل افزایش توانمندی عملی و استقلال دیده میشود: کودک بهتر مینویسد یا لباس میپوشد، فرد تعادل و هماهنگی بهتری پیدا میکند، یا انجام کارهای روزمره آسانتر میشود. خروجی گفتاردرمانی معمولاً به شکل ارتباط واضحتر و موثرتر مشخص میشود: تلفظ بهتر، روانی گفتار بیشتر، جملهسازی و درک بهتر، یا بهبود ایمنی و کیفیت بلع.
- نتایج مورد انتظار در کاردرمانی: استقلال در کارهای روزانه، بهبود مهارتهای حرکتی، افزایش هماهنگی و کارکرد دست، بهبود توجه و پردازش حسی (در صورت نیاز)
- نتایج مورد انتظار در گفتاردرمانی: بهبود تلفظ و وضوح گفتار، افزایش مهارتهای زبانی، کاهش لکنت، بهبود کیفیت صدا، بهبود بلع و ایمنی تغذیه (در موارد مرتبط)
شباهت گفتاردرمانی با کاردرمانی
گفتار درمانی و کاردرمانی علاوه بر اینکه با هم تفاوت دارند نقاط مشترکی نیز دارا هستند
در این دو روش مراحل ارزیابی و طراحی برنامه شباهت بسیاری دارند به گونهای که هم گفتار درمانگر و هم کار درمانگر وضعیت و شرایط فرد مراجعه کننده مانند سابقه بیماری، شرایط مالیژ محدودیت ها و حمایت اطرافیان را به دقت ارزیابی می کنند و بعد با بررسی زندگی فرد مانند محیط کاری و خانه تغییرات لازم مشخص می شود.
شباهت کاردرمانی و گفتار درمانی در این است که پس از ارزیابی هر دو متخصص یک برنامه درمانی مناسب برای فرد طراحی می کنند و این برنامه شامل تمریناتی می باشد که به فرد کمک می کند تا بهترین عملکرد را در زندگی داشته باشد و با توجه به نیازها و مشکلات مراجع طراحی می گردد و هر دو متخصص در صورت نیاز تغییراتی در این برنامه اعمال می کنند.
چه کسانی به کاردرمانی و گفتار درمانی نیاز دارند؟
هم کودکان و هم بزرگسالان نیاز به گفتار درمانی و کاردرمانی دارند. به عنوان مثال کودکانی که با مشکلات جسمی یا روانی مواجه هستند نیاز به کاردرمانی دارند و این مشکلات شامل مشکلات مادرزادی، اختلالات ارتوپدی، سرطان، فلج مغزی، تاخیر در رشد، مشکلات روانی مانند استرس و افسردگی، حواس پرتی شدید یا قطع عضو و آرتروز است.
مشکلات جسمی مانند ام اس، پارکینسون، ضایعه نخاعی، ضربه مغزی، سوختگی، مشکلات حرکتی و بیماری هایی مانند اسکیزوفرنی و اختلالات خلقی و شخصیتی و استفاده از مواد مخدر در بزرگسالان نیز باعث نیاز آنها به کار درمانی می گردد.
مراحل انجام کاردرمانی و گفتار درمانی
مراحل انجام کاردرمانی و گفتار درمانی به شکل مشخصی انجام می گیرد تا روند بهبود و رفع مشکلات بیمار با سرعت انجام گیرد و به شکل زیر است.
مصاحبه با بیمار جهت ارزیابی
در این مرحله که اولین مرحله هر درمانی است، کاردرمانگر با بیمار جهت ارزیابی و طراحی برنامه درمانی مناسب مصاحبه کرده و نیاز های او را ارزیابی می کند و نیز میزان توانایی او را بررسی می نماید و بدین وسیله به کار درمانگر کمک می شود تا پیشرفت بیمار را مشاهده نماید.
انجام فعالیت های روزانه
در این مرحله کاردرمانگر با توجه به نیازها و مشکلات بیمار فعالیت های روزانه را برایش طراحی می کند تا بدین وسیله به رفع مشکلاتش بپردازد.
کمک و مشاهده بیمار
در مرحله مشاهده، کاردرمانگر به او کمک می کند تا فعالیت هایی که در مرحله قبل انجام شده را بررسی کند و و با مشاهده فعالیت های او نوع اختلال و شرت آن را تشخیص داده و جهت مرحله بعد اقدامات لازم را در نظر بگیرد.
گزارش گیری از بیمار
در این مرحله کاردرمانگر اطلاعات بیمار را به روان پزشک یا متخصص دیگر گزارش می دهد تا بدین وسیله بهترین درمان را برای وی به کار گیرد و در جهت رفع و یا کاهش علائم بیمار بر آید.
سنجش بیمار در هنگام مشاهده فیلم ها
در این مرحله جهت ارزیابی و تشخیص درست از فیلم ها و مواد تصویری استفاده می شود تا بتواند رفتار و واکنش های بیمار را بهتر مشاهده نمایند.
مرحله آخر گام برداشتن در جهت درمان
در این مرحله با توجه به تشخیص و نیاز های بیمار کار درمانگر یا گفتار درمانگر برنامه مناسبی را برای بیمار طراحی و اجرا می کند تا به بهبود و یا رفع اختلال وی بپردازد.
سوالات متداول
فرق کاردرمانی با گفتار درمانی چیست؟
کاردرمانی تمرکز بر روی فعالیت های روزانه فرد مراجعه دارد در صورتی که گفتار درمانی بر روی بهبود ارتباطات و مهارت های گفتاری شخص تمرکز می کند.
کدام کودکان به کار درمانگری نیاز دارند؟
همه کودکانی که به مشکلات گفتاری و زبانی مبتلا هستند و کودکان دچار ناتوانی های حرکتی و مشکلات روانی به این درمان نیاز دارند.
مراحل درمان در مراکز کار درمانی چگونه پیش می رود؟
مراحل درمان در این مراکز شامل ارزیابی بیمار و مصاحبه و نیز طراحی و اجرای برنامه درمانی و نیز مشاهده و نظارت بر پیشرفت و گزارش گیری و ارتباطات با دیگر متخصصان مرتبط است.
