اگر دوست دارید کودکتان زودتر راه رفتن را شروع کند و مدام میپرسید راههای زود راه رفتن کودک چیست، مهمترین نکته این است: راه افتادن، یک مسابقه نیست؛ اما با چند کار ساده و درست میتوانید به راه رفتن کودک کمک کنید و تعادل و قدرت پاهایش را بهتر بسازید. سال اول زندگی برای کودکان نرمال سال توانمندی های بسیاری مانند خزیدن، نشستن و در نهایت راه رفتن بدون کمک دست است. طبق جدول زمانی رشد حرکتی کودک، به طور معمول کودکان بین ۱۰ تا ۱۸ ماهگی این حرکات را شروع کرده و توانایی راه رفتن را پیدا می کنند که در ابتدا با چهار دست و پا می خزند، روی پاهایشان می ایستند و در نهایت راه می روند.
در این راهنما از بهترین مرکز کاردرمانی مشهد درباره زمان راه رفتن کودک، علت دیر راه رفتن، تمرین راه رفتن کودک، تقویت پاهای کودک و نقش کاردرمانی و فیزیوتراپی برای راه رفتن کودک صحبت میکنیم.
زمان راه رفتن کودک از چند ماهگی است؟
معمولاً کودک بین ۱۰ تا ۱۸ ماهگی راه رفتن را شروع میکند. بعضیها از ۹–۱۲ ماهگی با کمک قدم میزنند و تا ۱۵ ماهگی مستقل راه میروند. اگر کودک شما تا ۱۸ ماهگی هنوز راه نمیرود یا پیشرفت واضحی ندارد، بهتر است برای ارزیابی به پزشک یا کاردرمانی مراجعه کنید.
| سن تقریبی | مهارت حرکتی رایج |
| ۸ تا ۱۰ ماهگی | ایستادن با کمک (گرفتن دست والد/گرفتن لبه مبل) |
| ۹ تا ۱۲ ماهگی | قدم برداشتن کنار مبل (راه رفتن کنار مبل/دیوار) |
| ۱۲ تا ۱۵ ماهگی | چند قدم بدون کمک و افتادنهای طبیعی |
| ۱۵ تا ۱۸ ماهگی | راه رفتن مستقل و پایدارتر شدن تعادل |
علت دیر راه افتادن کودک چیست؟
در زیر به برخی از دلایل را نرفتن کودک اشاره می کنیم
- ناتوانی شدید در یادگیری: در برخی از موارد علت عدم راه رفتن به موقع ناتوانی شدید در یادگیری کودک است و این مسئله باعث می شود.
- دیستروفی عضلانی: دیسک تروفی عضلانی از شایع ترین بیماری های ارثی می باشد که باعث ناتوانی در برخی از کودکان شده و اعصاب و عضله آنها را درگیر می کنند.
- سوء تغذیه و کمبود ویتامین دی: کمبود ویتامین دی در اثر سوء تغذیه و دریافت ین ویتامین می تواند از دیگر دلایل عدم راه رفتن کودک باشد.
- آسیب به سر کودک: در مواردی نیز آسیب به مغزت و سر کودک باعث ناتوانی و در راه رفتن یا تاخیر در راه رفتن کودک شما می گردد.
- یکی دیگر از دلایل تاخیر در راه رفتن کودک داشتن مادری است که بیش از حد مراقب بوده و یا افسرده است و با بیش از حد در در آغوش گرفتن کودک خود به او اجازه نمی دهد که راه رفتن را یاد بگیرد.
- راشیتیسم از دیگر دلایل تاخیر در راه رفتن کودک است اما اگر بیماری به مرحله پیشرفت نرسیده باشد می توان آن را درمان کرد تا کودک بتواند راه برود در واقع در این بیماری به دلیل ساختار نرم استخوان های پا و خمیدگی و رشد ناقص آنها باعث ضعف آن ها شده و در مواردی نیز باعث شکستن استخوانهای کودک می شود. همچنین این مورد باعث پا پرانتزی شدن و نامتقارن شدن پاها شده و کودک نمی تواند به راحتی راه برود.
- کم کاری تیروئید نیز باعث ضعف عضلات پاهای کودک و تاخیر در راه رفتن او می شود.
- نارس بودن نوزاد نیز می تواند یکی دیگر از دلایل عدم راه رفتن کودک به موقع باشد.
روش های کمک به کودک برای زودتر راه رفتن
برای اینکه کودک زودتر راه رفتن را یاد بگیرد، لازم است والدین چند کار ساده و ایمن را در برنامه روزانه قرار دهند. این روشها به تقویت پاهای کودک برای راه رفتن، افزایش تعادل و اعتمادبهنفس او کمک میکند:
- تقویت عضلات پا با بازی “بالا و پایین پریدن” روی پای والد
کودک را روی ران خود بنشانید و اجازه دهید با کمک شما کمی خود و خیز کند تا عضلات پا و تنه فعال شوند. (زمان کوتاه و با مراقبت)
- استفاده از وسیله پرش/صندلی فنری فقط در صورت مناسب بودن سن و با محدودیت
اگر از صندلی فنری یا وسیلههای مشابه استفاده میکنید، حتماً کوتاهمدت باشد و جایگزین بازی روی زمین نشود؛ چون تمرین اصلی برای راه رفتن، حرکت آزاد روی زمین و ایستادن طبیعی است.
- چیدمان خانه برای تمرین قدم برداشتن کنار مبل
مبلمان را طوری قرار دهید که کودک بتواند با گرفتن لبهها کنار مبل قدم بردارد (Cruising). این یکی از بهترین تمرینهای مرحله قبل از راه رفتن مستقل است.
- اسباببازیِ هلدادنی (Push Walker) برای تمرین راه رفتن کودک
یک وسیلهی هلدادنی یا اسباببازی قابل حرکت بدهید تا کودک با هل دادن آن تعادل و اعتمادبهنفس بیشتری پیدا کند. (روی سطح صاف و با نظارت)
- راه رفتن با گرفتن انگشت یا دست والد
کودک را در حالت ایستاده نگه دارید تا انگشت یا دست شما را بگیرد و چند قدم کوتاه بردارد. این کار کمک میکند کودک به انتقال وزن و هماهنگی پاها عادت کند.
- اگر کودک برای ایستادن بیمیل است، انگیزه بسازید (نه فشار)
یک اسباببازی را کمی بالاتر از سطح چشم او بگیرید تا تشویق شود از جا بلند شود و آن را بردارد. این روش برای کودکانی که والدین میگویند «تنبلی کودک در راه رفتن» دارند، بسیار مؤثرتر از اجبار است.
- پابرهنه راه رفتن در خانه بهتر است
در روزهای اول لازم نیست فوراً کفش بپوشانید. راه رفتن پابرهنه روی سطح امن به تقویت مچ و حس تعادل کمک میکند و الگوی راه رفتن طبیعیتر میشود.
- آموزش “نشستن دوباره” بعد از ایستادن
خیلی از کودکان در شروع، بعد از ایستادن نمیدانند چطور بنشینند و گریه میکنند. به او کمک کنید زانویش را خم کند و آرام بنشیند تا اعتمادبهنفسش بالا برود و کمتر بترسد.
بهترین تمرینات راه رفتن کودک مرحله به مرحله
در کمک به راه رفتن کودک باید صبور باشید و با حوصله تمرینات زیر را با او انجام دهید.
مرحله ۱: قبل از ایستادن (تقویت تنه و تعادل)
- بازی روی زمین و چهار دستوپا رفتن: روزی چند نوبت کوتاه، کمک میکند عضلات تنه و لگن قوی شوند.
- بلند شدن از نشسته به ایستاده با کمک مبل: اسباببازی را روی مبل بگذارید تا کودک خودش بلند شود.
مرحله ۲: ایستادن با کمک (تحمل وزن روی پاها)
- ایستادن کنار مبل یا دیوار: کودک لبه مبل را بگیرد و ۲۰–۳۰ ثانیه بایستد (چند بار در روز).
- انتقال وزن راست و چپ: در حالت ایستاده، خیلی آرام وزنش را به دو طرف منتقل کند (با کمک شما).
بیشتر بخوانید: کاردرمانی برای ایستادن کودک در مشهد
مرحله ۳: قدم برداشتن کنار مبل
- چیدمان مسیر کوتاه: دو مبل/صندلی را نزدیک هم بگذارید تا کودک با گرفتن لبهها چند قدم بردارد.
- اسباببازی هدفمند: اسباببازی را کمی دورتر روی مبل بگذارید تا برای رسیدن، قدم بردارد.
مرحله ۴: قدمهای مستقل (بین دو نقطه)
- تمرین “از مبل تا آغوش”: فاصله خیلی کم (مثلاً ۳۰–۶۰ سانتیمتر) و با تشویق.
- گرفتن یک دست: به جای دو دست، فقط یک دستش را بگیرید تا تعادل واقعیتر تمرین شود.
مرحله ۵: تثبیت راه رفتن (تعادل و کنترل بهتر)
- راه رفتن روی سطوح مختلفِ امن: فرش، کف صاف، فوم نرم (بدون مانع و لغزندگی).
- تمرین نشستن بعد از ایستادن: یاد بگیرد زانوها را خم کند و آرام بنشیند تا کمتر زمین بخورد.
نکته مهم: تمرینها را کوتاه و بازیمحور انجام دهید (۲ تا ۵ دقیقه، چند بار در روز). فشار، مقایسه و تمرین طولانی معمولاً نتیجه را بدتر میکند.
کارهایی که نباید هنگام راه رفتن کودک آنها را انجام داد
هنگامی که کودک در حال راه رفتن است به او فشار نیاورید یا او را هول ندهید و اجازه دهید به آرامی و آنگونه که می تواند حرکت کند و هنگام حرکت کردن او را تشویق کنید. برای راه رفتن کودکان و نوزادان خود از واکرها استفاده کنید و در داخل آنها از وسایلی استفاده کنید که کودک هنگام راه رفتن آنها را هول دهد تا در انجام حرکات ظریف توانا گردد.
علت تنبلی کودک در راه رفتن
تنبلی کودک در راه رفتن معمولاً به معنی «تنبلی واقعی» نیست؛ بیشتر وقتها کودک آماده نشده، میترسد یا انگیزه کافی ندارد. رایجترین علتها:
- تیپ شخصیتی محتاط: بعضی بچهها قبل از راه رفتن، زیاد نگاه میکنند و وقتی مطمئن شوند شروع میکنند.
- ترس از افتادن / تجربه زمین خوردن: بعد از چند افتادن، ممکن است راه رفتن را عقب بیندازند.
- کمبود تمرین روی زمین: زیاد بودن بغل، صندلی غذا، کریر، تاب و… فرصت تمرین را کم میکند.
- ضعف نسبی عضلات پا و تنه: بهخصوص اگر دیرتر چهار دستوپا رفته یا کمتر فعالیت داشته باشد.
- تعادل ضعیف یا حس عمقی کمتر: کودک در ایستادن احساس ناامنی میکند.
- کفش نامناسب داخل خانه: کفش سفت یا سنگین میتواند حرکت طبیعی را سخت کند.
- اضافهوزن یا جثه درشتتر (در بعضی کودکان): کنترل تعادل سختتر میشود.
- وابستگی به دست گرفتن والد: کودک عادت میکند فقط با گرفتن دست راه برود و مستقل شدن را عقب میاندازد.
بیشتر بخوانید: کاردرمانی برای چهار دست و پا رفتن کودک
فیزیوتراپی برای راه رفتن کودک بهتر است یا کاردرمانی؟
نمی توان به صورت قطعی گفت فیزیوتراپی برای راه رفتن کودک بهتر است یا کاردرمانی؛ انتخاب به علت دیر راه رفتن و نتیجه ارزیابی بستگی دارد. اما به طور کلی:
- فیزیوتراپی بیشتر وقتی مفید است که مشکل اصلی عضلانی/حرکتی باشد: ضعف عضلات پا و تنه، سفتی یا محدودیت حرکتی مفاصل، الگوی نادرست راه رفتن، عدم تحمل وزن روی پاها، یا نیاز به تمرینهای قدرتی و تعادلی تخصصی.
- کاردرمانی بیشتر وقتی کمک میکند که کودک در مهارتهای عملکردی و رشدی مشکل دارد: تعادل و هماهنگی، برنامهریزی حرکتی، ترس از ایستادن/افتادن، نیاز به تمرینهای مرحلهای در بازی و فعالیتهای روزمره، و آموزش والدین برای تمرین در خانه.
در بسیاری از کودکان بهترین نتیجه ترکیبی است (کاردرمانی + فیزیوتراپی)، مخصوصاً وقتی هم ضعف بدنی وجود دارد و هم مشکل تعادل/هماهنگی یا بیمیلی.
کاردرمانی برای کمک به راه رفتن کودک
کاردرمانی در موارد بسیاری برای راه رفتن کودکان نتیجه مثبت داشته است و برای کودکانی که به دلایل مختلف مانند آسیب دیدگی مغزی نتوانسته اند طبق جدول زمانی رشد حرکتی کودک در زمان مناسب شروع به حرکت کنند، راهکارهای بسیار مفیدی دارد.
روش های کاردرمانی در کنار تغذیه کودکان با غذاهایی مانند عصاره گوشت گوسفند یا بلدرچین، تخم مرغ عسلی، کباب گوشت بره، شیر بادام همراه با عسل، نخود آب و… که موجب تقویت عضلات و استخوان های کودک می تواند به برطرف کردن این مشکل کمک کند.
بیشتر بخوانید: کاردرمانی برای راه رفتن کودکان
کودکانی که تحت نظر متخصصین کلینیک راد با روش های مختلف کاردرمانی شروع به حرکت می کنند، در بزرگسالی کمتر دچار سایر آسیب های ناشی از عدم تحرک خواهند شد. بنابراین، به شما پیشنهاد کنیم اگر کودک شما تا یک و نیم سالگی یا بعد از ۱۸ ماهگی هنوز نمی تواند روی پاهای خود راه برود و یا علائمی از مشکلات مرتبط با پاها و عضلات او برای حرکت را مشاهده کردید بهتر است هرچه سریعتر به پزشک متخصص مراجعه کرده و در صورت نیاز جلسات کاردرمانی را شروع کنید.
