مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس شایع ترین بیماری عصبی پیشرونده و التهابی در بالغین می باشد که در آن غلاف میلین (پوشش) سلول های عصبی (نورون ها) که در مغز و نخاع (CNS) قرار دارند، آسیب می بیند. این آسیب میلین نورون ها توسط سیستم ایمنی بدن انجام می شود. پس ام اس یک بیماری خود ایمنی محسوب میشود. هم عوامل ژنتیکی و هم عوامل محیطی مانند عفونت ها علت ایجاد این بیماری هستند.
اگر به کاردرمانی در بیماری ام اس نیاز داشتید، می توانید به کار درمانی در مشهد کلینیک راد مراجعه کنید.
علائم بیماری ام اس
اغلب علائم و نشانه های بیماری ام اس در سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی بروز کرده و در زنان بیشتر از مردان است. تظاهرات بالینی ( موارد ذکر شده که در کاردرمانی حائز اهمیت است).
- خستگی
- اختلالات بینایی
- دوبینی
- از دست دادن جزئی یا کامل میدان دید
- تاری دید
- کاهش تعادل و هماهنگی در راه رفتن
- بی حسی و ضعف در اندام یا گرفتگی عضلات
- مورمور و گزگز قسمت هایی از بدن
- نقایص شناختی مانند مشکلات حافظه، کاهش توجه تمرکز
- پایین آمدن کارکردهای اجرایی و کاهش سرعت واژه یابی
- درد مزمن
نکته ۱) توجه داشته باشید که علائم و نشانه ها با افزایش دما بیشتر می شوند.
نکته ۲) مهمترین درمان در مراحل اولیه و حاد بیماری ام اس دارو درمانی می باشد.
ارزیابی کاردرمانی در ام اس
همانطور که در قسمت قبل مشاهده کردید، علاوه بر علائم و تظاهرات جسمانی، تظاهرات ذهنی و شناختی و حتی بینایی در کاردرمانی حائز اهمیت است. پس ارزیابی کاردرمانی، ارزیابی جامعی از همه حیطههای مراجع است تا به وی کمک کند در فعالیت های روزمره خود استقلال حداکثری را کسب کند.
مداخلات کاردرمانی در ام اس
1. برنامه تمرینی (ورزش): امروز تاثیر مثبت برنامه ورزشی منظم در افزایش استقامت و کاهش خستگی و اسپاسم اثبات شده است.
چند نکته در مورد ورزش در افراد مبتلا به ام اس:
- برنامه ورزشی هوازی را با مدیریت خستگی پیش برده و کم کم و تدریجی ( از نظر تعداد حرکات و مدت انجام آن ها ) را افزایش دهید.
- در صورت داشتن اسپاسم در عضلات تمرینات کششی و پوزیشن دهی لازم است.
- برنامه ای منظم و واقع بینانه را پیش ببرید.
- در طول روز زمانی را برای ورزش انتخاب کنید که سطح انرژی تان بالاست.
- اتاق ورزش دارای تهویه و دمای مناسب( احساس گرمای بیش از حد نکنید) باشد.
- در آب درمانی دمای آب بین ۲۷ تا ۲۹ درجه باشد.
کاردرمانگر برای هر مراجع متناسب با شرایط و تواناییهایش برنامه ورزشی مناسب را ارائه خواهد داد.
2. مدیریت خستگی در فعالیتها: استراتژی های کاردرمانی برای مدیریت خستگی در فعالیتها شامل؛ ساده سازی فعالیت، تکه تکه کردن فعالیت و گنجاندن استراحت حین آن، آموزش به خانواده مراجع در مورد محدودیت های فرد مبتلا و استفاده از آنها در انجام بعضی فعالیت های سنگین می باشد.
3. اصلاحات محیطی: به طور کلی در کاردرمانی مداخلات انجام شده برای آن که فرد را در انجام فعالیتهای روزمره توانا کند، حول خود مراجع، فعالیت یا محیط می باشد. در مداخلات نامبرده مداخله شماره ۱ بیشتر حول خود مراجع است تا او را در فعالیت هایش تواناتر کند. مداخله شماره ۲ بیشتر پیرامون تغییر مناسب فعالیت است و شماره ۳ در مورد اصلاحات محیطی است برای مثال گاهی قرار دادن یک دستگیره در جای مناسب فرد را در فعالیت دستشویی رفتن مستقل می کند.
4. مداخلات برای نقایص شناختی: شامل کاهش محرک های محیطی برای اجتناب از حواس پرتی و بهبود توجه و تمرکز/ آموزش استفاده از کاغذ و وسایل الکترونیکی برای جبران مشکلات حافظه/ انجام یکی یکی فعالیت ها و کارهایی که نیازمند فعالیت ذهنی زیاد است، در زمان خاصی انجام شود.
علاوه بر این موارد تکنیک های ویژه کاردرمانی برای تقویت توجهات(انواع توجه شامل اولیه، پایدار، تقسیم شده)، حافظه( انواع حافظه شامل حسی، کوتاه مدت، بلند مدت)، کارکرد های اجرایی، توالی فعالیت ها و برنامه ریزی انجام می شود.
5. مدیریت درد: برای مدیریت درد باید در ابتدا آن را علت یابی کرد و متناسب با آن مداخله را پیش برد. اغلب برای مدیریت درد باید از دارودرمانی کمک گرفت، اما دردی که ناشی از ضعف، اسپاسم یا راه رفتن نادرست باشد، با مداخلات کاردرمانی مانند تمرینات ورزشی، تمرینات کششی، پوزیشن دهی مناسب، استفاده درست از وسایل کمکی قابل کنترل می باشد.
کلام آخر
در کاردرمانی علاوه بر مشکلات جسمانی، نقایص ذهنی ( مانند حافظه) و مشکلات روانی( مانند افسردگی) نیز ارزیابی میشود، که در بیماری ام اس هر سه حوزه ممکن است درگیر شود. بنابراین یک کاردرمانگر، متخصصی است که با توجه به شرایط مراجع، وی را در کسب استقلال در زندگی راهنمایی می کند.
تهیه و تنظیم: مصطفی مرتضوی
