بیش فعالی در کودکان یا به عبارت علمی تر ADHD یکی از اختلالات شایع رشدی عصبی در دوران کودکی است که قبل از ۱۲ سالگی خود را نشان می دهد و ممکن است تا دوران نوجوانی، جوانی و حتی بزرگسالی هم ادامه داشته باشد. این کودکان معمولا در کنترل رفتارهای تکانشی و توجه دچار مشکل هستند اما روش هایی برای کنترل بیش فعالی وجود دارند که می توان از آنها بهره گرفت. درمان بیش فعالی با دارو درمانی و روان درمانی که کاردرمانی در مشهد هم شامل آن است امکان پذیر و قابل کنترل است.
بیش فعالی در کودکان چیست؟
بیش فعالی در کودکان یک بیماری مزمن است که منجر به اختلال در عملکرد اجرایی می شود بدین معنا که توانایی کودک را برای مدیریت اعمال، احساسات و افکار مختل می کند.
انواع بیش فعالی در کودکان
انواع بیش فعالی در کودکان را براساس نوع علائم به سه گروه تقسیم بندی می کنند.
۱- نوع بیش فعال تکانشی
کودکان بیش فعال تکانشی معمولا با برقراری دست و پنجه نرم می کنند. این کودکان دائما در حال حرکت هستند، به سختی روی صندلی یا در جای خود می نشینند و در مکالمات بیش از حد صحبت می کنند و اجازه صحبت به دیگران نمی دهند.
این کودکان معمولا در مهد کودک و مدرسه دچار مشکل میشوند چرا که نمی توانند روی هیچ چیزی تمرکز کنند. به صورت کلی علائم این نوع بیش فعالی به عبارت زیر است.
- وول خوردن بیش از حد و بی قراری
- صحبت کردن بیش از اندازه
- مشکل در صبر کردن برای نوبت خود
- انجام کارهای خطرناک
- عدم تحمل شکست و سرخوردگی
- عدم کنترل خشم
- عمل کردن بدون فکر کردن
۲- بیش فعالی بی توجهی یا نقص توجه
بیش فعالی از نوع نقص توجه یا بی توجهی یکی دیگر از انواع بیش فعالی در کودکان است. کودکانی که به این اختلال دچار می شوند دارای دشواری در تمرکز هستند حتی اگر وظايفي که به آنها داده شده آسان و ساده باشند.
این کودکان در دنبال کردن مکالمات و به خاطر سپردن اطلاعات مشکل دارند. تربیت و محیط زندگی، ژنتیک و شیوه زندگی از جمله عواملی هستند که باعث بیش فعالی از نوع کمبود توجه در کودکان می شوند. علائم بیش فعالی از نوع بی توجهی یا نقص توجه در کودکان شامل موارد زیر هستند.
- حواس این دسته از کودکان به راحتی پرت می شود.
- شلخته و فراموشکار هستند.
- در سازماندهی وظایف و کارها با مشکل مواجه می شوند.
- در انجام تکالیف درسی مشکل دارند.
- به صورت مکرر دستورالعمل ها را اشتباه دنبال می کنند.
- وسایل را گم می کنند.
۳- نوع ترکیبی
شایع ترین نوع بیش فعالی از نوع ترکیبی است که میلیون ها کودک در سراسر جهان را به طرق گوناگون تحت تاثیر قرار داده است. اختلال کم توجهی- بیش فعالی، تمایل ناگهانی فرد به انجام کار بدون فکر کردن به عواقب آن است که در ذهن شخص مبتلا آشوب به پا می کند. ذهن چنین افرادی دائما از یک فکر به فکر دیگر در حال جهش است و حواس آنها به آسانی به وسیله محرک های بیرونی پرت می شود.
این نوع از بیش فعالی زندگی روزمره فرد مبتلا را به راحتی دچار اختلال می کند. به عنوان مثال در مدرسه منجر به مشکل در تمرکز، تکالیف ناقص و نمرات پایین می شود. علائم بیش فعالی از نوع ترکیبی تمام علائم بیش فعالی تکانشی و بیش فعالی بی توجهی را که در متن فوق ذکر کردیم را با هم نشان می دهد.
روش های درمانی انواع بیش فعالی
به صورت کلی درمان بیش فعالی ترکیبی از مداخلات گوناگون است که به شدت و نوع علائم کودک مبتلا به بیش فعالی بستگی دارد. دو روش اصلی برای درمان بیش فعالی در کودکان وجود دارد که در این بخش به آنها می پردازیم.
۱- دارو درمانی
رایج ترین نوع داروهای تجویزی برای درمان بیش فعالی، داروهای محرک هستند که با افزایش سطح نوراپی نفرین و دوپامین در مغز عمل می کنند که به بی قراری، بیش فعالی و بی توجهی کمک می کنند. این داروها به صورت کپسول، وصله های پوستی و قرص در داروخانه ها موجود هستند که باید طبق دستور پزشک مصرف شوند.
داروهای غیر محرک هم از جمله داروهایی هستند که برای کنترل و درمان بیش فعالی مفید هستند. داروهای غیر محرک شامل داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی هستند که بعد از امتحان کردن داروهای محرک به عنوان خط دوم درمان مورد استفاده قرار می گیرند.
۲- رفتار درمانی
اکثر روانپزشکان برای درمان بیش فعالی در کودکان، رفتار درمانی را پیشنهاد می کنند. رفتار درمانی در واقع اولین قدم برای کنترل مدیریت علائم بیش فعالی است و سن کودک برای درمان اهمیتی ندارد. رفتار درمانی همانطور که از اسمش هم پیداست به معنای روان درمانی یا بازی درمانی نیست و به جای تمرکز بر روی احساسات کودک، بر روی اعمال و حرکات کودک تمرکز می شود.
رفتار درمانی از محیط خانه و با والدین و اطرافیان شروع می شود. در این شیوه درمانی کودک می آموزد که چطور انرژی مخرب و منفی خود را به اعمال و افکار مثبت تبدیل کند.
زمان شروع رفتار درمانی در کودکان
پزشک به محض تشخیص بیش فعالی در کودک، باید رفتار درمانی را به والدین توصیه کند به ویژه اگر بیش فعالی در سنین ۴ تا ۵ سالگی تشخیص داده شود یکی از موثرترین راهکارهای درمانی، رفتار درمانی خواهد بود. براساس تحقیقات انجام شده رفتار درمانی در کودکان خردسال دقیقا به اندازه دارو درمانی موثر است و پزشکان در صورت عود کردن علائم و درمان نشدن کودک، برای او دارو تجویز می کنند.
نکات مهم برای شروع رفتار درمانی در کودکان بیش فعال
برای شروع رفتار درمانی در کودکان بهتر است نکاتی را در نظر بگیرید که در این بخش به آنها اشاره می کنیم.
- تنظیم برنامه روزانه
- محدود کردن عوامل برهمزننده تمرکز و حواس
- مرتب کردن خانه
- پاداش دادن به رفتارهای مثبت
- تعیین اهداف کوچک
- پیگیری وظایف
- برقراری ارتباط دوستانه
- آموزش والدین و اطرافیان
جمع بندی
بیش فعالی در کودکان اجزای اختلالات رشدی عصبی است که تا قبل از رسیدن کودک به سن ۱۲ سالگی تشخیص داده می شود. کودکان دارای اختلال بیش فعالی به طور دائم در حال جنب و جوش، دویدن و پریدن هستند از سوی دیگر منتظر ماندن و یک جا نشستن برای کودک دشوار خواهد بود. اگر کودک شما دارای هرکدام از علائم بیش فعالی است حتما با یک روانشناس برای تشخیص و درمان بیش فعالی درمشورت کنید.
